W nauczaniu Kościoła katolickiego małżeństwo to nierozerwalny związek mężczyzny i kobiety, którego istotnymi celami są dobro małżonków oraz zrodzenie i wychowanie potomstwa. Co jednak, jeśli któraś ze stron nie chce dziecka? Czy w takiej sytuacji możliwe jest stwierdzenie nieważności małżeństwa?
Normy prawne
Poszukując odpowiedzi na postawione w tytule pytanie, należy sięgnąć do Kodeksu Prawa Kanonicznego (KPK 83). Można w nim znaleźć kilka przepisów, które będą niezwykle pomocne.
Mianowicie zgodnie z kan. 1055 § 1 KPK 83 małżeńskie przymierze, przez które mężczyzna i kobieta tworzą ze sobą wspólnotę całego życia, skierowaną ze swej natury na dobro małżonków oraz na zrodzenie i wychowanie potomstwa, zostało między ochrzczonymi podniesione przez Chrystusa Pana do godności sakramentu. Z kolei w myśl kan. 1101 § 2 KPK 83, jeśli jedna ze stron w chwili zawierania małżeństwa wyklucza jakiś istotny element małżeństwa (np. potomstwo), to związek ten jest nieważny.
Mając na uwadze powyższe, należy również zwrócić uwagę na kan. 1098 KPK 83. W myśl tego przepisu, kto zawiera małżeństwo zwiedziony podstępem dokonanym dla uzyskania zgody małżeńskiej, a dotyczącym jakiegoś przymiotu drugiej strony, który ze swej natury może poważnie zakłócić wspólnotę życia małżeńskiego, zawiera je nieważnie. Oznacza to, że można powoływać się na wprowadzenie w błąd przez osobę, która nie chce dziecka.
Wykluczenie potomstwa
W prawie kanonicznym istnieje pojęcie symulacji zgody małżeńskiej (kan. 1101 § 2 KPK 83). Można o niej mówić wówczas, gdy ktoś zewnętrznie składa przysięgę małżeńską, ale wewnętrznie wyklucza jeden istotnych celów małżeństwa, np. rodzicielstwo.
Jeśli zatem w chwili ślubu kobieta lub mężczyzna z góry postanawia, że nigdy nie będzie chciał mieć dzieci, to taka postawa może skutkować nieważnością małżeństwa. Co ważne, Nie ma znaczenia, czy druga strona o tym wie. Istotne jest bowiem, że brak otwartości na życie istniał od początku.
Inaczej jednak wygląda sytuacja, gdy para w momencie ślubu była otwarta na dzieci, ale później zmieniła zdanie z powodu np. problemów zdrowotnych.
Postępowanie o stwierdzenie nieważności małżeństwa
Na temat postępowania o stwierdzenie nieważności małżeństwa napisałem jakiś czas temu artykuł na moim blogu. Możesz przeczytać go, klikając tutaj.
Warto jednak podkreślić, że w przypadku symulacji zgody małżeńskiej dowodzenie może okazać się bardzo trudne. Nikt bowiem nie, co tak naprawdę myśli druga osoba, jeżeli nie zdradza ona swoich zamiarów. Z tego względu duże znaczenie mają zeznania świadków oraz oświadczenia stron.
Wykluczenie potomstwa, czyli brak chęci posiadania dzieci, może jak najbardziej być podstawą do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności małżeństwa. Problemem może być jednak udowodnienie nieważności przed sądem. Niemniej jednak w tego typu sprawach niekiedy zapadają wyroki korzystne dla stron.