Sprawa spadkowa, czyli postępowanie związane z dziedziczeniem majątku po zmarłym, może wydawać się skomplikowana – zwłaszcza jeśli pojawiają się spory między spadkobiercami lub niejasności związane z testamentem. Poniżej w prosty sposób przedstawiam najważniejsze etapy takiego postępowania i wskazuję, o czym warto pamiętać.
Czym jest postępowanie spadkowe?
Postępowanie spadkowe to proces ustalenia, kto oraz na jakich zasadach dziedziczy spadek (aktywa i pasywa) po zmarłym. Dotyczy zarówno dziedziczenia na podstawie testamentu, jak i ustawy. Cała procedura jest opisana w Kodeksie cywilnym i może się odbyć u notariusza lub w sądzie.
Stwierdzenie nabycia spadku u notariusza jest rozwiązaniem najszybszym i najwygodniejszym z punktu widzenia spadkobierców. Musi jednak być spełniony jeden zasadniczy warunek. Otóż wszyscy spadkobiercy powinni zgadzać się co do dziedziczenia. Notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, który jest formalnym potwierdzeniem praw do spadku.
Jeżeli zaś chodzi o postępowanie sądowe, stosuje się je, gdy spadkobiercy nie są zgodni albo istnieją wątpliwości co do ważności testamentu lub spadkodawca nie zostawił testamentu. Sąd rozstrzyga wtedy wszelkie niejasności w sprawie.
Dokumenty do sprawy spadkowej
Do prawidłowego przeprowadzenia sprawy spadkowej konieczne jest przygotowanie kilku kluczowych dokumentów. Należą do nich przede wszystkim:
- odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy;
- odpis skrócony aktu urodzenia lub aktu małżeństwa spadkobiercy (gdy doszło do zmiany nazwiska);
- testament (jeżeli został sporządzony).
W przypadku testamentu sporządzonego u notariusza potrzebny będzie również wypis z oryginału tego dokumentu. Czasami, gdy sprawa jest bardziej złożona, może zaistnieć potrzeba przedstawienia dodatkowych załączników, np. dokumentów potwierdzających prawa do nieruchomości czy informacji o długu spadkowym. Wszystkie wymagane załączniki są zależne od szczegółów konkretnej sprawy.
Sprawa spadkowa krok po kroku
Postępowanie spadkowe rozpoczyna się od ustalenia wszystkich osób uprawnionych do dziedziczenia i zabezpieczenia majątku pozostawionego przez zmarłego. Jeśli pomiędzy spadkobiercami nie ma sporów, możliwe jest przeprowadzenie sprawy u notariusza. W tym przypadku notariusz sporządza protokół oraz akt poświadczenia dziedziczenia, na podstawie którego spadkobiercy mogą zarządzać majątkiem.
W sytuacji, gdy pojawiają się spory lub niejasności, konieczne będzie postępowanie sądowe. Składa się ono z kilku etapów: ustalenia kręgu spadkobierców, rozpatrzenia ewentualnych roszczeń wierzycieli oraz ewentualnie dokonania działu spadku – w praktyce najczęściej dzieje się to w oddzielnym postępowaniu albo w sposób polubowny. Sprawa kończy się wydaniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Ile trwa sprawa spadkowa?
Czas trwania postępowania spadkowego jest różny i zależy od wybranego trybu. Jeśli wszyscy spadkobiercy są zgodni i wybiorą rozwiązanie u notariusza, cała procedura od rozpoczęcia do wydania aktu poświadczenia dziedziczenia zwykle zajmuje od kilku dni do kilku tygodni. Natomiast sprawa spadkowa prowadzona przed sądem może trwać dużo dłużej – od kilku miesięcy, jeśli nie ma sporów, do nawet kilku lat w przypadku skomplikowanych podziałów majątku lub spornych kwestii między spadkobiercami.
Koszty sprawy spadkowej
Koszty związane ze sprawą spadkową zależą od tego, czy sprawa toczy się u notariusza, czy w sądzie, a także od stopnia jej skomplikowania postępowania. Wizyta u notariusza i sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia to wydatek rzędu kilkuset złotych – np. protokół dziedziczenia kosztuje 100 zł, a akt poświadczenia dziedziczenia 50 zł. Otwarcie i ogłoszenie testamentu u notariusza to kolejne 50 zł.
W postępowaniu sądowym podstawowa opłata za wniosek o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł. Dodatkowe koszty mogą pojawić się w przypadku konieczności skorzystania z opinii biegłych, złożonych spraw czy udziału profesjonalnego pełnomocnika – adwokata lub radcy prawnego. Warto rozważyć wsparcie prawnika, jeżeli dana sprawa jest skomplikowana i wymaga dogłębnego przygotowania.
Postępowanie spadkowe pozwala uporządkować sprawy majątkowe po śmierci bliskiej osoby. Cały proces można przeprowadzić zarówno u notariusza, jak i w sądzie – wybór zależy od indywidualnej sytuacji spadkobierców. Kluczowe znaczenie ma przygotowanie właściwych dokumentów oraz współpraca wszystkich zainteresowanych stron.