Intercyza to potoczna nazwa małżeńskiej umowy majątkowej, w której małżonkowie modyfikują ustawowy ustrój majątkowy. Najczęściej czynią to poprzez wprowadzenie rozdzielności majątkowej. W praktyce jedno z najczęstszych pytań brzmi: czy intercyzę można podpisać dopiero po ślubie, a nie przed?
Podstawa prawna zawarcia intercyzy po ślubie
Możliwość podpisania intercyzy po ślubie wynika wprost z art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRiO). W przepisie tym postanowiono, że małżonkowie mogą w drodze umowy majątkowej małżeńskiej, zawartej w formie aktu notarialnego, wspólność ustawową rozszerzyć, ograniczyć, ustanowić rozdzielność majątkową albo rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Co istotne, ustawa jasno wskazuje, że umowę taką można zawrzeć przed zawarciem małżeństwa oraz w jego trakcie.
W praktyce oznacza to, że małżonkowie nie mają żadnego ustawowego terminu, po upływie którego tracą oni prawo do zawarcia intercyzy, oraz że mogą zmienić ustrój majątkowy na każdym etapie trwania małżeństwa, jeśli tylko oboje wyrażają zgodę i mają pełną zdolność do czynności prawnych.
Możliwość zmiany lub rozwiązania raz zawartej intercyzy przewidziano w art. 47 § 2 KRiO. Co jednak ważne, również w tym przypadku konieczne jest zachowanie formy aktu notarialnego.
Jakie rodzaje małżeńskiego ustroju majątkowego można ustanowić intercyzą?
W polskim prawie przewidziano zamknięty katalog ustrojów majątkowych, które małżonkowie mogą wprowadzić poprzez intercyzę. Należą do nich:
- ograniczenie wspólności majątkowej – w tym wariancie wspólność ustawowa zostaje zachowana, ale pewne składniki majątku są z niej wyłączone. Może to dotyczyć na przykład przedsiębiorstwa prowadzonego przez jednego z małżonków, udziałów w spółkach czy konkretnych nieruchomości. Celem jest często zabezpieczenie jednego z małżonków przed ryzykiem związanym z działalnością zawodową drugiego;
- rozszerzenie wspólności majątkowej – małżonkowie mogą również postanowić, że wspólność obejmie szerszy zakres składników, niż wynika to z ustawy. Możliwe jest np. objęcie wspólnością niektórych składników nabytych przed ślubem. Jednocześnie istnieją ustawowe ograniczenia – nie można objąć wspólnością m.in. praw ściśle osobistych czy pewnych praw niezbywalnych;
- rozdzielność majątkowa – najbardziej rozpoznawalna forma intercyzy to pełna rozdzielność majątkowa. Po jej wprowadzeniu nie dochodzi już do powiększania majątku wspólnego – każdy z małżonków ma swój odrębny majątek osobisty, samodzielnie nim zarządza i co do zasady sam za niego odpowiada. Współwłasność powstaje wyłącznie wtedy, gdy małżonkowie świadomie nabywają coś wspólnie (wówczas jest to współwłasność w częściach ułamkowych);
- rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków – to rozwiązanie przewidziane dla małżonków, którzy chcą połączyć bieżącą niezależność majątkową z pewnym mechanizmem wyrównania dorobków przy ustaniu małżeństwa. W trakcie małżeństwa obowiązuje rozdzielność, natomiast przy rozwodzie lub śmierci jednego z małżonków może dojść do określonego wyrównania, co zabezpiecza np. osobę, która zrezygnowała z pracy zarobkowej na rzecz wychowania dzieci.
Wszystkie te rozwiązania mogą zostać wprowadzone zarówno przed ślubem, jak i po nim, w dowolnym momencie trwania małżeństwa.
Od kiedy intercyza po ślubie wywołuje skutki i czy działa wstecz?
Jednym z często pojawiających się zagadnień jest czasowy zakres działania intercyzy zawartej już po ślubie. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że zawarta intercyza wywołuje skutki od chwili podpisania aktu notarialnego oraz nie działa wstecz – nie obejmuje więc okresu sprzed jej zawarcia.
W praktyce ma to szczególne znaczenie przy późniejszym rozwodzie i podziale majątku, ponieważ ustalenie daty zawarcia intercyzy pozwala oddzielić to, co małżonkowie zgromadzili jeszcze we wspólności, od tego, co nabyli już po wprowadzeniu rozdzielności.
Intercyza po ślubie jest w pełni dopuszczalna na gruncie polskiego prawa. Wynika to bezpośrednio z art. 47 § 1 KRiO, który pozwala małżonkom w formie aktu notarialnego modyfikować ustawowy ustrój majątkowy w każdym momencie trwania małżeństwa. Za jej pomocą można wprowadzić ograniczenie lub rozszerzenie wspólności, rozdzielność majątkową albo rozdzielność z wyrównaniem dorobków, przy czym intercyza co do zasady wywołuje skutki na przyszłość i nie działa wstecz, szczególnie w kontekście już istniejących długów.